Gepubliceerd op 9 juli 2026 om 22:45
Een scenario dat elke precisiewerkplaats herkent: je plaatst een Ø6,000 mm precisiepen op de X-Y-tafel van de KITOZOOM-videomicroscoop, meet de diameter met de video-crosshair-meetfunctie en krijgt 5,985 mm. Je neemt dezelfde pen, meet met een Mitutoyo-micrometer — 5,997 mm. Verschil: 12 micrometer. Wie heeft gelijk?
De micrometer heeft gelijk. De videomicroscoop liegt — en de oorzaak is niet de kalibratie, niet de pixelresolutie en niet de crosshair-techniek. De oorzaak is de fysica van hoe licht zich gedraagt bij een rand.
Edge-crawling: wanneer het licht rond het object kruipt
Wanneer je standaard diffuus doorlicht gebruikt op een rotatiesymmetrisch object (pen, draad, boor, kraanhendel), wordt het object van alle hoeken tegelijk belicht. Het licht dat onder een hoek van 45° van onderaf komt, raakt de rand van het object — en een deel van dat licht buigt af ROND de rand en bereikt de camerasensor boven de contour van het object.
Gevolg: de rand ziet er zachter uit dan hij is. Het silhouet krijgt een geleidelijke overgang van donker naar licht in plaats van een scherpe lijn. Wanneer de operator (of het algoritme voor automatische randdetectie) de crosshair-lijn op de ”eerste donkere pixel” plaatst, komt die enkele micrometers BINNEN de werkelijke rand van het object te liggen. Bij elke rand. Aan beide zijden van het object. Nettoresultaat: de gemeten diameter is 5-20 μm kleiner dan de ware diameter.
Deze foutbron heet ”light creep” of ”edge diffraction error” en is in de optische metrologie al sinds de 20e eeuw bekend. Ze treedt op ongeacht de kalibratie van het beeldscherm of de resolutie van de camera.
Parallel licht: de optische oplossing
Als je kunt garanderen dat AL het licht dat het object bereikt RECHT VAN ONDEREN komt — dus in onderling parallelle stralen die loodrecht op het X-Y-vlak staan — kan er geen licht meer om de rand heen buigen. Alle stralen die door het object worden geblokkeerd, worden volledig geblokkeerd. Alle stralen die langs het object passeren, passeren ongehinderd. Het silhouet wordt binair: volledig donker binnen de contour van het object, volledig licht erbuiten.
Dit is het principe achter ”telecentrische achtergrondverlichting” of ”parallel doorlicht”. De PPL-B (Parallel Light Bottom-B) is precies zo’n lichtbron, speciaal ontworpen voor de KITO 20/30/40 video-meetmicroscopen.
Technische opbouw van de PPL-B
Zo is de PPL-B binnen de behuizing opgebouwd:
- Blauwe LED-array: De bron is een blauwe led. De reden voor de keuze voor blauw: een kortere golflengte (~450 nm) geeft minder diffractie volgens het Rayleigh-criterium. Blauw ligt tegen violet aan — kortere golflengten zouden nog beter zijn, maar UV-led’s zijn duurder en vereisen beschermglas.
- Halfdoorlatende spiegel: Het licht van de led wordt weerkaatst door een spiegel onder 45° die de lichtweg ombuigt. Hierdoor kan de led-module horizontaal aan de zijkant zitten, terwijl het licht recht omhoog wordt gestuurd.
- Fresnel-lens: Het licht van de spiegel gaat door een Fresnel-lens die het divergerende licht van het led-punt omzet in een parallelle bundel. Fresnel-lenzen zijn voor deze functie efficiënter dan gewone plano-convexe lenzen, omdat ze tegelijk dun en groot in diameter kunnen worden gemaakt.
- Uitgangsopening: Het licht verlaat de PPL-B als een parallelle bundel omhoog door de opening in de basisplaat van de KITO. Het object op de X-Y-tafel wordt door deze parallelle bundel van onderaf belicht.
Waarom blauw licht en niet wit
Wit licht bevat alle golflengten van 400 nm (violet) tot 700 nm (rood). Wanneer wit licht door de Fresnel-lens gaat, ontstaat chromatische aberratie: verschillende golflengten worden verschillend sterk gebroken en convergeren op verschillende punten. Het resultaat is dat de lens niet voor alle kleuren tegelijk perfect parallel licht kan produceren.
Monochromatisch licht van een led met een smalle golflengteband elimineert deze aberratie. Blauw wordt gekozen omdat:
- een kortere golflengte minder diffractie aan de rand geeft.
- blauwe led’s gevestigd, goedkoop en langlevend zijn (100.000+ uur).
- blauw licht een hoog contrast geeft met de schaduw van het object.
- standaard CMOS-camera’s een goede gevoeligheid voor blauw hebben (450 nm ligt in de sweet spot van de sensor).
Meetfout met en zonder PPL-B — concreet
Metrologische precisietests op door ATC vervaardigde precisiepennen geven doorgaans:
- Ø1 mm-object, standaard diffuus licht: gemeten 0,988-0,993 mm. Fout 7-12 μm.
- Ø1 mm-object, PPL-B parallel licht: gemeten 0,999-1,001 mm. Fout 1 μm binnen de meetnauwkeurigheid.
- Ø10 mm-object, standaard diffuus licht: gemeten 9,986-9,994 mm. Fout 6-14 μm.
- Ø10 mm-object, PPL-B parallel licht: gemeten 9,998-10,001 mm. Fout 2 μm binnen de meetnauwkeurigheid.
De fout door edge-crawling ligt in de orde van 5-15 μm, ongeacht de grootte van het object — het is een absolute foutgrootte, geen procentuele. Bij een meting van 20 mm is 10 μm 0,05 %; bij een meting van 1 mm is dezelfde 10 μm 1 %. Hierdoor levert de PPL-B de meeste meerwaarde bij kleine objecten.
Wanneer de PPL-B cruciaal is
Rotatiesymmetrische precisieonderdelen: pennen, boren, draad, spindels, zuigers. Diametermeting waarbij een niveau van ±5 μm vereist is.
Oogheelkunde en medische techniek: precisieonderdelen voor canules, spuiten en druppelsensoren. Toleranties van 5-10 μm zijn in deze sector standaard.
Kwaliteitscontrole van tandwielen: modulemeting op kleine tandwielen (module 0,3-0,8 mm) waarbij de diffractie een onaanvaardbaar groot deel van de tolerantie beslaat.
Verificatie van draaddiameter: de draadtolerantie is doorgaans ±0,02 mm — een edge-crawl-fout van 10 μm is 25 % van de tolerantie. Cruciaal.
Productie van draad en wire: de wirediameter is een eindcontrole-meting. Microscopische afwijkingen beïnvloeden de elektrische weerstand en de mechanische eigenschappen.
Wanneer de PPL-B overbodig is
Grove metingen (>1 mm tolerantie): bij CNC-gefreesde halffabricaten of gietstukken met toleranties op het niveau van tienden van millimeters is de edge-crawl-fout van 10 μm verwaarloosbaar. Standaard diffuus licht volstaat.
2D-geprojecteerde contouren: als je tweedimensionale contouren meet (bijv. gestanste plaatdelen in profiel) waarbij geen enkel deel van het object omhoog uit het X-Y-vlak steekt, is diffuus licht voldoende.
Kleurinspectie: bij inspectie van drukwerk, gravures en kleurdefecten is wit diffuus licht nodig om de kleur te kunnen zien. De PPL-B is monochromatisch blauw.
Compatibiliteit met KITOZOOM-modellen
De PPL-B wordt geleverd voor de basisplaten van de KITO 20-, KITO 30- en KITO 40-videomicroscopen — deze modellen hebben een uitgangsopening in de tafel waar het licht van de PPL-B doorheen komt. Voor andere videomicroscopen (Dino-Lite, Peak Lupe-serie) werkt de PPL-B NIET zonder mechanische aanpassing van de tafel.
De PPL-B is niet compatibel met:
- Handheld Dino-Lite-microscopen (te klein, geen X-Y-tafel met opening).
- Optische stereomicroscopen.
- De Peak Lupe 2054/2064-meetmicroscoopseries.
Wat je voor je geld krijgt
KITOZOOM PPL-B parallelle lichtbron, blauwe LED-array (~450 nm), halfdoorlatende spiegel voor 90° omkering van de lichtweg, Fresnel-lens voor vorming van de parallelle bundel, compatibel met de basisplaten van KITO 20/30/40-videomicroscopen, geen extra voeding nodig (wordt aangesloten op de 12 V-uitgang van de KITO-basis). 22.111 kr.
Het meerprijs van 20.000+ kr ten opzichte van standaard diffuus doorlicht wordt uitsluitend gerechtvaardigd door de winst in meetnauwkeurigheid. Voor werkplaatsen waar de fouten van 5-15 μm door edge-crawling een productievraagstuk zijn, is de PPL-B cruciaal. Voor algemene inspectie zonder strenge toleranties is het een overinvestering.